Alliantie Schooltuinen
De provincie Gelderland is flink op dreef op het gebied van schooltuinieren. Won gemeente Arnhem de allereerste Gouden Wortel in 2022, dit jaar ging gemeente Wageningen er met de schooltuinprijs vandoor. Schooltuinaanjager Wieke Bonthuis: “Het is een kwestie van volhouden en weten dat het een organisch proces is, net zoals in de natuur.”
Wieke startte zo’n drie jaar geleden als een van de eerste schooltuinaanjagers vanuit haar functie als groene Jong Leren Eten Makelaar. Het is een flinke opgave om alle 51 gemeenten in de provincie Gelderland te bereiken, maar mede door de inzet van schooltuinaanjagers is de bodem de afgelopen jaren rijp gemaakt om meer aandacht voor het schooltuinieren te creëren.
Naast de gemeente Arnhem is ook Wageningen enthousiast over schooltuinieren. De gemeente mocht dit jaar de Gouden Wortel in ontvangst nemen voor hun inzet. Door het inzetten van een moestuincoach helpen ze scholen die zelf geen mogelijkheden hebben om eigen moestuinlessen te organiseren. Wieke: “Ik vind het mooi dat de gemeente Wageningen de voorbereiding hiertoe (de aanvraag en de vlog maken) zelf in gang heeft gezet, samen met de lokale moestuincoach.”
Bij Jong Leren Eten Gelderland kunnen scholen een ‘groene handjes-bijdrage’ aanvragen: 8 uur gratis inzet van een moestuincoach om een school op weg te helpen met het opstarten van een schooltuin.
De moestuincoaches spelen een belangrijke rol in de provincie Gelderland. Er zijn nu 70 gecertificeerde moestuincoaches en er komen er nog 20 bij nu er weer een nieuwe opleiding is gestart. Wieke: “Ze hebben een enorme deskundigheid en worden als zzp’er regelmatig ingehuurd. Ze zijn onze ‘oren en ogen’ binnen de gemeentes en gaan ook mee tijdens gesprekken die ik met gemeenteambtenaren heb, waardoor ze steeds zichtbaarder worden.”
Wieke vindt het belangrijk dat kinderen vaker in de natuur zijn en leren hoe ons voedsel groeit. “Goed en gezond voedsel is de basis van ons als mens. Bovendien is het voor kinderen heel fijn om buiten al doende te leren; het ontstresst en geeft ze focus. Ook kunnen ze daar een heel andere kant van hun menszijn ontwikkelen, gebaseerd op ‘zorgen voor planten die je zelf gezaaid hebt’, ‘waardering’ en ‘kwaliteit van voedsel’ en ‘van buiten zijn’. Dat is net zo belangrijk als het leren lezen, schrijven en rekenen. Het mooie is dat je deze kennis ook kunt ontwikkelen tijdens het schooltuinieren.
Voor veel leerkrachten voelt een schooltuinles nog als iets extra’s bovenop het normale curriculum, maar veel lessen die je anders binnen zou doen, kun je ook buiten geven. Het kost dus in de praktijk geen extra tijd. Het is de uitdaging om scholen dit te laten inzien.”
Mijn grootste les is om vol te houden en te weten dat het stimuleren van schooltuinieren een organisch proces is, net zoals in de natuur. Je kunt niet regelen dat scholen allemaal aan het schooltuinieren gaan, maar je kunt wel klein beginnen; letterlijk en figuurlijk zaadjes planten en goed blijven water geven. Dus de mogelijkheden laten zien, enthousiasmeren en ondersteuning geven. Soms is het resultaat van je inspanningen pas jaren later zichtbaar.
Opening Week van de Schooltuin 2026 in schooltuin/buurttuin De Buizerd in Wijchen. Samen met de wethouder (met donkere regenjas) en moestuincoach Lindy van Wieringen begraven de kinderen een onderbroek, als test voor de bodemkwaliteit (hoe minder er overblijft, hoe hoger het aantal bodemdiertjes, hoe vruchtbaarder en gezonder de bodem).
Je ziet dit bijvoorbeeld goed in gemeente Lingewaard. Daar kunnen leerlingen in bijna alle dorpskernen van deze gemeente nu schooltuinieren. In kern Bemmel is een flink moestuincomplex waar vier scholen terecht kunnen en in de andere dorpskernen heeft de gemeente geregeld dat er stap voor stap grond beschikbaar komt voor schooltuinieren.
In gemeenten als Apeldoorn (genomineerd voor de Gouden Wortel in 2026) en Zutphen koppelen ze het schooltuinieren aan het thema ‘Klimaat en ‘Natuureducatie’. Dat past perfect, want klimaat is veel meer dan alleen duurzame energie.”
Wat Wieke mooi vindt om te zien is dat er ook allerlei initiatieven zijn waarbij een plek meerdere functies heeft, zoals Natuurboerderij De Groene Knoop in Doetinchem in Natuurpark Overstegen. Deze boerderij is tegelijkertijd een natuurcentrum waar het afgelopen jaar ook een buurt- en schooltuin is ontstaan. Leerlingen kunnen daar buiten schooltijd moestuinieren onder begeleiding van een moestuincoach. Deze wordt betaald uit de regeling ‘School & Omgeving’, bedoeld om meer leerlingen een buitenschools aanbod te bieden. Wieke: “Ik geloof heel erg in dit soort plekken. Er gebeurt meer door het samenvoegen van functies en daarmee van groepen die verschillende activiteiten uitvoeren. Dat versterkt elkaar.”
Wieke besluit: “Het zou mooi zijn als meer gemeenten een rol gaan spelen in het stimuleren van schooltuinieren door hiervoor een bescheiden budget in hun begroting op te nemen. Dan kun je een seizoen lang, twee keer per week, een moestuincoach laten inhuren op een school. Er kan dan echt een wereld opengaan voor de school en hun leerlingen.
Mijn grote wens is dat scholen zelf ook ruimte in hun budget opnemen voor het inhuren van een moestuincoach. Je kunt daar als school zoveel plezier van hebben. Maak het onderdeel van het curriculum, gekoppeld aan de kerndoelen. Dan voelt het niet als extra. Door de goede begeleiding loop je ook minder risico op het verwaarlozen van de schooltuin en teleurgestelde leerlingen. Lekker buiten leren!”