“Scholen kunnen ook klein starten met schooltuinieren, bijvoorbeeld door het planten van een snoephaag”

In Overijssel kan schooltuinaanjager Annemieke van Dongen-Schrage in elke gemeente wel een voorbeeld noemen van een school waar het schooltuinieren een succes is. Elk jaar worden zo’n 500 gratis moestuinzadenpakketten opgevraagd en de 100 exemplaren van het Handboek Schooltuinieren zijn op. “Wat je tegelijkertijd ziet is dat het vaak nog afhankelijk is van een of twee enthousiaste leerkrachten. Dat zou ik graag anders zien.”

Annemieke heeft een duidelijke visie op het onderwijs: “Leren doe je niet alleen met je hoofd, maar met je hele lijf. Zaadjes in de grond stoppen, de warmte van de zon in de bodem voelen die nodig is om ze laten ontkiemen, beestjes zien rondlopen en vliegen. Maar ook ervaren dat er tijd, aandacht en zorg nodig is om je eigen voedsel te kweken. Als je als kind een tomaat uit eigen schooltuin eet, dan proef je dat deze zoeter smaakt dan die uit de winkel. Het leren gaat vanzelf en omdat je het ervaart, neem je die kennis de rest van je leven met je mee. De impact van op die manier leren is een waardevolle aanvulling op leren in een klaslokaal.”

Eigen moestuincoachopleiding

Als projectleider educatie bij Natuur & Milieu Overijssel en vanuit haar rol als Jong Leren Eten-makelaar stimuleert Annemieke sinds maart van dit jaar het schooltuinieren in haar provincie. Haar voorgangster Hannelore Börger heeft samen met andere partijen verschillende moestuincoachopleidingen in Overijssel gerealiseerd. De laatste opleiding was in Zwolle met ongeveer 15 deelnemers. Sommigen werken ondertussen op hun “eigen school”, anderen zijn in te huren via de site van de gemeente of Jong Leren Eten.
Die moestuincoaches zijn belangrijk, vertelt Annemieke. “Wat je- net zoals in andere provincies- vaak ziet, is dat scholen toch afhankelijk zijn van een of twee enthousiaste leerkrachten, terwijl je wil dat het schooltuinieren een vaste plek in het onderwijs krijgt. Hulp van een moestuincoach is dan onmisbaar.”

“Leren doe je niet alleen met je hoofd, maar met je hele lijf”

Klein beginnen

Annemieke is trots op wat er al bij scholen gebeurt op het gebied van schooltuinieren. Zo zijn er al heel wat moestuinbakken en buitenleslokalen en veel scholen worden enthousiast van een snoephaag: verschillende fruitstruiken met bijvoorbeeld aalbes, zwarte bes en jostabes. “Een schooltuin hoeft niet per se een rechthoekig stuk grond te zijn. Met een snoephaag, een druif of vijg tegen een zonnige muur of lupine, komkommer en tomaten tegen een hek, leren kinderen ook dat eten uit de natuur komt en dat het tijd, zorg en aandacht nodig heeft om te laten groeien. Ook dat is schooltuinieren. Vergeet niet dat leerkrachten ook tijd nodig hebben om het schooltuinieren in te passen in het curriculum. Begin daarom liever klein en bouw uit als je daaraan toe bent.

Op basisschool de Zandstroom in Deventer is een docent vrijgemaakt voor het schooltuinieren. Ze geeft schooltuinles aan verschillende groepen en ze begeleidt kinderen individueel, die even los van de klas aan de slag willen. De school heeft een moestuin, beleeftuin, een plek voor bloemen en een kasje.

Leren samenwerken op het schoolplein

Om scholen te helpen, heeft NME-centrum de Ulebelt, met ondersteuning van de GGD en Annemieke tijdens de Week van de Schooltuin op basisschool de Zandstroom in Deventer een inspiratiesessie gehouden om leerkrachten van andere scholen en de wethouder te enthousiasmeren. “Schooltuinieren past op elke school en is een mooie aanvulling voor scholen met een groen, natuurlijk plein. Op een groen plein wordt minder gepest. Er is meer spelvariatie mogelijk en elk kind kan een eigen plekje op het schoolplein zoeken en een eigen spel spelen. Elk spel vereist andere kwaliteiten en vaardigheden. Die diversiteit is heel belangrijk.”

Vragen van scholen

De volgende stap van Annemieke is ervoor te zorgen dat scholen en moestuincoaches elkaar makkelijker vinden. “Scholen weten vaak niet goed waar ze de financiering voor een moestuincoach vandaan moeten halen. Ook kost het ze veel tijd om uit te zoeken welke moestuincoach waar werkt en wat diens werkdagen zijn. Het lijkt me goed om onderzoek te doen om te achterhalen met welke vraagstukken scholen nog meer worstelen, zodat ik en partners zoals gemeenten, JOGG-adviseurs en Gezonde School adviseurs scholen zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Ook de provincie heeft een ondersteunende rol. Zo is er het programma Natuur voor Elkaar dat zich richt op onder andere groene schoolpleinen en waar scholen naast informatie ook subsidie voor groene schoolpleinen kunnen krijgen.”

Herwaardering voor voedsel

De grootste wens van Annemieke is dat voedsel uiteindelijk weer regionaal wordt gekweekt. Door lokale boeren, maar ook bij mensen thuis in de achtertuin en op schoolpleinen. “Zo krijgen we meer verbinding met de natuur en een herwaardering van voedsel.”